جايگاه تعقل در زندگيدر آموزه هاي ديني ما بيش از هر چيزي به مسئله تفكر و تعقل سفارش شده است : امام رضا (ع) مي فرمايد : عبادت روزه داشتن و نماز خواندن نيست ، همانا عبادت انديشه كردن در امر خداست و در روايات ديگر يك ساعت فكر كردن با هفتاد سال عبادت برابر دانسته شده است .با تمام اين توصيه ها خيلي از مردم در مورد آنچه انجام مي دهند فكر نمي كنند و به جايگاه تفكر و انديشه در زندگي عادي و معنوي خود پي نبرده اند .شايد يكي از دلايل عمده نبود فكر و انديشه در امور زندگي ، سطحي نگري و خواسته هاي نفساني مي باشد .از آنجا كه انسان موجودي عجول است و زودتر مي خواهد به مطلوب برسد همين شتابزدگي موجب مي شود تا اينكه خوبي و بدي ، زشتي و زيبايي ، حق و باطل ، صلاح و فساد را از يكديگر تشخيص ندهد . به همين جهت خيلي از گرفتاريها و ناهنجاري هاي فردي ، خانوادگي و اجتماعي را بايد نشات گرفته از كار بدون تفكر و انديشه دانست بي توجهي به نيروي تعقل و تفكر و استفاده از آن در امور زندگي مادي و معنوي به از بين رفتن و تضعيف آن منجر مي شود و انسان را در حد تخيل و توهم نگاه مي دارد .بي ترديد به كارگيري انديشه و استفاده از فكر موجب مي شود تا عقل كارآمدي خود را بازيابد و در عرصه هاي گوناگون ، ميدان براي او باز شود . چنانكه بيكاري موجب مي شود تا قوه عقل و فكر تحليل رود و از روند رو به رشد بازايستد به همين خاطر امام صادق ( ع ) به يكي از يارانش كه به علت بي نيازي ، كسب و تجارت خود را رها كرده بود و اوقات خودش را به بيكاري مي گذراند فرمود : « تجارت و كار را از سر بگير كه بيكاري از عقل انسان مي كاهد » از طرف ديگر اسلام اشتغال و گرفتاري هاي زياد كاري را هم مذموم شمرده است به دليل اينكه كار زياد انسان را از فكر كردن درباره آنچه كه انجام مي دهد باز مي دارد و او را به وادي تخيلات ، تشويش و آشفتگي ذهني مي افكند .در اسلام آرزو نه تنها مورد نكوهش نيست بلكه لازمه زندگي يك انسان پوياست و آنچه كه مورد نكوهش در اسلام است آروزهاي  بي پايان و دو از دسترس و اميدهاي واهي است ، حضرت علي (ع) در اين رابطه مي فرمايد : بدانيد آرزوي دراز فكر را از فعاليت باز مي دارد و ياد خدا را به فراموشي مي سپارد .بي توجهي به واقعيات و دل بستن به آرزوهاي دور ، قوه تفكر را تضعيف و از رشد آن مي كاهد و در نتيجه اوهام و تخيلات جاي آن را مي گيرد . تفكر از ديدگاه قرآن انسان، در وظيفه ادراك حسي با حيوان اشتراك دارد. اما از نظر داشتن عقل، كه خدا به او عطا كرده و قدرت انديشيدن كه او را بر نگرش و تحقيق در اشيا و حوادث توانا مي كند و از جزئيات به كليات مي رساند و قدرت استنباط از نتايج از مقدمات را به او مي دهد، از حيوان متمايز مي شود. همين قدرت تفكر انسان است كه او را شايسته مكلف شدن به انجام عبادتها و تحمل مسؤوليت اختيار و اراده قرار داده و در نتيجه، او را سزاوار احراز مقام جانشيني خدا در روي زمين گردانيده است.