فصل اول: طرح مسأله1-1-‌ ضرورت طرح پروژه1-2- روش مطالعه و تحقیق 1-3- تجزیه و تحلیل امکان‌سنجی پروژه1-4- تعریف پروژه1-1- ضرورت طرح پروژهنیازهای فرهنگی یک جامعه یکی از نیازهای زندگی برای جوامع بشری است و سرعت حرکت جوامع به عوامل مختلف و گوناگونی بستگی دارد که باعث رهنمون ساختن پیشرفت هر چه بیشتر آن می‌گردد. حرکت در جهت فرهنگ‌سازی و برآورد کردن نیازهای مرتبط با آن یکی از اهداف کلان شهرهای ماست که این اهداف را نیز می‌توان اکنون جز سیاست شاخص فضاهای بیرون شهری یافت. این فرهنگ‌سازی‌ها در ابعادی خاص و به منظور پیشبرد اهداف خاصی در شهرها صورت می‌گیرد. بحث توریسم و اقامتگاه‌های موردنیاز آنها با توجه به موقعیت مناطق جدید شهری امری مهم و غیر قابل انکار است. خلق فضاهای توریستی- اقامتی در قالب گردشگاه با تمام امکانات و فضاهای دلپذیر و متنوع به خودی خود می‌تواند کششی قابل توجه برای مخاطبانی باشد که به منظور گذراندن اوقات فراغت خود و یا رسیدن به شهرهای بزرگ ناچارند زمانی را در چنین محیط‌هایی بگذرانند.پس چه خوب است بدین منظور بستری مناسب در فضایی پاک و عاری از آلودگی‌های صوتی و محیطی یک کلان شهر ایجاد کرد که بتوان ضمن پاسخگویی به نیازهای مسافرن از پتانسیل‌های خاص این فضاها نیز بهترین استفاده را برد. منطقه سوران یکی از مناطق اطراف شهر مشهد است که به عنوان یک منطقه حاشیه‌ای در کنار شهر مشهد و در حد فاصل (مشهد- شاندیز) بنیان نهاده شده است. ولی این منطقه با گذشت زمان چندان به جلو پیش نرفته است و نیاز خاصی در این باره ضروری به نظر می‌رسد. با چنین نگرشی بحث اوقات فراغت هر چه بیشتر خودنمایی می‌کند. با توجه به مقوله فرهنگ و اهمیت به هدایت آن به سمت و سویی خاص که گفته شد، منطقه گردشگری سوران هنوز فاقد یک قطب مناسب تفریحی- اقامتی است. با توجه به نیازهای این منطقه به چنین فضاهایی به نظر می‌رسد طراحی یک مجموعه گردشگری با کیفیت از جمله نیازهای رده اول این ناحیه از اطراف مشهد است.1-2- روش‌های مطالعه وتحقیق1-3- تجزیه و تحلیل امکان‌سنجی پروژهپیش‌بینی این که پروژه در حال طراحی تا چه حد نزدیک به واقعیت است، یکی از ابعاد مهم تصمیم‌گیری‌ها در این مرحله‌ می‌باشد. در اینجا بایستی به نکات مهمی توجه داشت که فاکتورهای زیادی را برای تشخیص این امر در نظر گرفت. از مهم‌ترین این فاکتورها بحث اجرایی بودن و ایجاد کششی مناسب در مخاطبین آینده خود است. میزان و نوع تعدد کاربری‌ها در پروژه‌های موردنظر از دیگر فاکتورهاست. باید توجه داشت که تعدد کاربری‌ها در این مجموعه تا چه حد می‌تواند پاسخگو باشد. شناخت دقیق نوع مخاطب پاسخ اصلی این سؤال است. قطعاً متناسب با نوع جنس و سن مخاطب بایستی به خلق فضاهای خاص پرداخت. چرا که عدم توجه به این مسأله خود رکودی را ایجاد خواهد کرد که غیر قابل جبران است. پس کاربری‌های موردنیاز یک توریست از درجه مهمی در این تقسیم‌بندی برخوردار است. بحث مربوط به زیبایی‌شناسی پروژه و ایجاد توجه به تمامی موارد ذکر شده می‌تواند پروژه را هر چه بیشتر به سمت اجرایی شدن و بالا بردن ضریب اطمینان بالا از کسب موفقیت سوق دهد.1-4- تعریف پروژهمنظور بررسی اهداف مشترکی است که در طراحی یک مجموعه گردشگری می‌توان در نظر گرفت. این اهداف عبارتند از:-‌ چه قشری از جامعه را باید طلب کند؟- این مجموعه از چه نوع و دارای چه سطح کیفی است؟- چه نوع سرویس و یا امکانات رفاهی باید در آن ارایه شود؟- بر کدام یک از فعالیت‌های عمومی آن باید تأکید کرد؟در این رابطه تهیه لیستی از خلاصه کاربری‌های عمومی و اصلی الزامی است. تهیه فهرست دقیق از فضاهای درآمدزا، که بر مبنای آن فضاهای خدماتی و پشتیبانی طراحی گردد.این فهرست هسته مرکزی طرح و توسعه فضا را تشکیل می‌دهد. این در حالی است که حتی تهیه لیست اجمالی از ملزومات مربوط به رستوران، کافی شاپ و... بر ابعاد و اندازه آنها در طراحی فضایی مثل آشپزخانه بسیار مؤثر است. به منظور پاسخگویی به سؤالات فوق به طور اجمالی می‌توان گفت:1-‌‌ عموم افراد جامعه علی‌الخصوص جامعه ایرانگردان، جهانگردان، مسافران و زائران مشهد مقدس که در طول مسیر به این مکان می‌رسند، می‌توانند از امکانات این مجموعه بهره‌مند شوند.2- کلیه فضاهای موردنیاز یک توریسم به منظور اقامت راحت در این مکان تعبیه گردیده است.3- فضاهای این مجموعه گردشگری را به سه بخش فضاهای عمومی، خدماتی و اقامتی (سوئیت) می‌توان تقسیم کرد. در هر بخش بسته به نوع کاربری فضا سعی شده است که امکانات رفاهی خاصی طراحی شود.فصل دوم : مرحله شناخت  -1-2مقدمه:در دومين گام از اين رساله مبحث شناخت مطرح مي شود. در اين مبحث (مطالعات پايه) با توجه به مفاهیم رساله (توريستي ، تفريحي ، اقامتي) به بررسي مفاهيم پايه و تعاريف لازم كه براي مواجه شدن با اين پروژه آشنائي با آنها ضروري به نظر مي رسد مي پردازيم . مباحث در نظر گرفته شده در اين بخش از رساله عبارتند از : اوقات فراغت ، توريسم و جهانگرد ، اسكان و اقامت ، فضاي باز ، تنوع و تفرج ، باغ ايراني . -1-1-2 نگاهی نو به طراحی و سامان‌دهی طبیعت اطراف در عصر حاضر :در چند دهه اخیر با بروز انواع مسائل زیست محیطی و روشن شدن ضرورت‌های حفاظت محیط زیست و سیر به سوی پایداری، تأکید می‌شود که تنظیم محیط برای یک زندگی مطلوب نه فقط حق انسان، بلکه حق انواع حیات است (مک هارت 1375) و توجه به همین جنبه بوده است که طراحی منظر را در دهه‌های اخیر به شدت با برنامه‌ریزی کاربری زمین و اکولوژی منظر متصل ساخته است.«طراحی منظر عبارت است از فرآیند آگاهانه سازمان‌دهی، برنامه‌ریزی و ایجاد تغییرات کالبدی- فضایی در منظر که شامل سازمان‌دهی عملکردی و بصری مکان‌ها می‌گردد. به طوری که نتیجه حاصل در مجموع تعادل طبیعی محیط زیست را بر هم نزند». -2-1-2نگرش‌های اساسی در مورد رابطه انسان و طبیعت در مورد منظر :نگرش‌های اساسی در رابطه انسان و طبیعت که به منظر مربوط می‌شود، حاصل دو جهان‌بینی متضاد نسبت به جهان هستی است. اولی دیدگاهی است که انسان را تابع طبیعت و دومی انسان را حاکم بر آن فرض می‌نماید. دیدگاه اول به مفهوم وابستگی و پیوستگی همه چیز در طبیعت است و انسان نیز به عنوان جزئی از آن، همبستگی متقابلی با طبیعت دارد. در دیدگاه دوم، انسان در مرکز جهان ایستاده تا از آن بهره‌‌برداری و محافظت کند.گروتر در این مورد توضیح می‌دهد که در دیدگاه اول که منشأ آن را شرق زمینی می‌داند، رابطه انسان و طبیعت و خداوند درون یک رشته به هم پیوسته برقرار می‌شود. در نتیجه حتی آنچه خدائی تلقی می‌‌شود، در ارتباط نزدیک و حتی یگانه با طبیعت قرار دارد و به این ترتیب با خود انسان نیز مرتبط و به آن پیوسته است (گروتر 1375). اما در نگرش دوم که ریشه در فلسفه انسان‌گرایی غربی دارد، انسان‌گرایی تنها فلسفه زندگی تلقی می‌گردد و لذا هر فرد در جستجوی منافع خود است و سعی می‌کند حتی با نادیده گرفتن همه چیز، آن را به دست آورد. البته باید توجه داشت که این دو نگرش در تلفیق با دیدگاه‌های اجتماعی و امکانات علمی و فنی و هنری در دوران مختلف، تأثیرات متفاوتی را به ویژه بر منظر شهری به جای گذارده‌اند. نگرش اول از لحاظ اجتماعی بیشتر فردگراست و لذا شکل منظر از خلاقیت‌های فردی تبعیت می‌کند، در این نگرش تمایزی بین خصوصیات هنری و جنبه‌های علمی وجود ندارد و از هر دو شیوه جسم- هنری و علمی- منطقی استفاده می‌‌شود.نگرش دوم جامعه‌گرا است و طراحی منظر از تصمیماتی که برای کل جامعه اتخاذ می‌شود، متأثر می‌گردد. در این نگرش تمایز بین هنر و علم که از دوران ساده‌گرایی، فلسفه دکارتی و علم نیوتنی آغاز می‌شودف تشدید شده و به تدریج شیوه‌های علمی- منطقی به جای روش‌های حسی- هنری مسلط می‌گردد. در مورد علم و فناوری نیز این پیوند آنها است که حداقل از 1850 به بعد باعث افزایش دخالت انسان در محیط و تغییر منظر شهری، روستایی و حومه‌ای به ویژه در شهرهای صنعتی می‌گردد  مجموع این تضادها در واقع نشان دهنده یک دوگانگی اساسی در نحوه تفکر و عمل طراحی منظر شهری در طول تاریخ است، انسان همراه با طبیعت و انسان در مقابل طبیعت. -2-2اقامت  -1-2-2بررسي تاريخ اقامت :نخستین اتاق  های پذیرایی از مهمانان در زمان قدیم، قسمتی ازخانه های مسکونی  شخصی بود و از مسافران مانند اعضای خانواده پذیرایی می شد. در دوران باستان در خاورمیانه و کشورهای شرقی از رباطها، کاروانسراها و مسافرخانه ها استفاده می شد . اما در روزگاران مدرن تر همزمان با استفاده از دلیجان ، قطار ، کشتی ، اتومبیل ، اتوبوس و هواپیما در کنار افزایش تعداد مسافران ، نیاز به مسکن نیز افزایش یافت و در نتیجه هتل ها، متل  ها، مسافرخانه ها و ... افزایش یافتند. -2-2-2تعریف اماکن اقامتی (موقت) :اماکن اقامتی موقت به مکانهای گفته می شود که مسافران و جهانگردان مدتی(معمولاً بیش از سه روز و کمتر از یک ماه)  را در آن مکان برای گذراندن اوقات فراغت و تعطیلات و استراحت به دور  از هیاهوی شهر مقیم شوند. این مکانها شامل هتل ها ( از یک تا پنج ستاره) ، متلها، مسافرخانه ها ، پلاژها ، ویلاها، کمپینگ ها و سایر اماکن اقامتی می باشند . -3-2-2بررسی در سطح ایران :در گذشته فضاهایی مانند ساباط، رباط ، کاربات ، کاروانسرا، خان ، مهمانخانه و دسکره و ... نقش مهمی را در ایجاد امکانات سیر و سفر در داخل ایران ایجاد می کردند. در حال حاضر  اماکن اقامتی به مکانهایی گفته می شود که مسافران و جهانگردان مدتی را در آن مکان برای گذران اوقات فراغت و تعطیلات و استراحت ، تفریح ، بازدید از مناطق تاریخی و دیدنی و سایر مقاصد در آن مقیم می شوند . این مکانها شامل هتلها، متلها، مسافرخانه  ها ، پلاژها ، ویلاها ، کمپینگ ها و سایر اماکن اقامتی می باشد . -3-2 نمونه هایی از بناهای قدیمی اقامتی  -1-3-2 ساباط :ساباط به کلیه بناهایی که به منظور آسودن بپا می شده ، چه در شهر و چه در بیرون از آن؛ اطلاق می شده است . در شهرهای جنوبی  ایران هنوزهم این واژه درست در جای خود به کار می رود ولی امروز ساباط را به طور اخص برای بنای سرپوشیده کوچکی به کار می برند که بر روی جاده های بیرون شهر و یا کنار آنها ساخته شده و منحصر است به چند تختگاه و یک آب انبار و گاهی یک یا دو اتاق کوچک که تنها می توان به منظور رفع خستگی و اندکی آسودن پس از پیمودن راه خسته کننده آن را مورد استفاده قرار داد . -2-3-2کاربات :کاربات چنانکه پیداست خانه کاروان است ؛ و پیش از اسلام به جای کاروانسرا به کار می رفته و آن نیز مانند رباط دارای اطاق و حوض و یا پایاب است؛ و گاهی فقط دو یا سه اطاق دارد؛  و نمونه آن در آبادیهای کنار شاه راه کهن فارس خودنمایی می کند. -3-3-2کاروانسرا  :به رباطهای بزرگ و جامع کاروانسرا می گویند ؛ چه در شهر و چه در بیرون از آن باشد.کاروانسرا علاوه بر اطاق و ایوان دارای باره بند و طویله و انبار است، و اغلب ورودی آن را بازار کوچکی به نام علاف خانه تشکیل می دهد؛ و بر روی سر دران چند اطاق پاکیزه قرار گرفته که به کاروانسرا اختصاص دارد .-4-3-2 دسکره یا مهمانخانه :در کنار شهرهای نامی و آباد ، به ویژه پایتختها، کاروانسراهای بزرگ و زیبا و با شکوهی دیده می شود که بیشتر آنها مهمانخانه بوده است،  و پادشاهان وامیران و فرمانروایان مهمانان نامدار و گرامی خود را در آنجا پذیرایی می کردند از جمله مهمانخانه بزرگ شاه عباسی در کاشان و کاروانرای مادرشاه (جای مهمانسرای شاه عباسی) اصفهان و کاروانسرای وزیر در قزوین است .  -5-3-2نتیجه گیریایجاد امنیت جانی و مالی برای مسافر و توریست شرط لازم  است که می بایست تأمین گردد.پس از امنیت اولین و ضروری ترین امکانات و تأسیسات مورد نیاز جهانگردان ، اقامتگاههای موقت و هتلها می باشند. اقامتگاهها و هتل ها اساساً باید خدمات و سرویس  محل اقامت و غذا را به مسافران ارائه نمایند. سایر عملکردها از قبیل فروشگاهها و فضاهای ورزشی وسالنهای جشن و کنفرانس و نمایندگی های فروش بلیط و  از جمله  فضاهای محل های اقامتی می باشند که در صورت لزوم می بایست به جهانگردان سرویس دهی لازم را ارائه نمایند .3بررسی استان خراساناستان خراسان رضوی ؛ بزرگ ترین قطب توریسم مذهبی جمهوری اسلامی ایران است که بناهای آرامگاهی، بیش ترین و مهم ترین چشم انداز معماری این منطقه را تشکیل می دهند.مجموعه های آرامگاهی؛ بناهایی هستند كه طی سالیان طولانی بر روی مدفن و مزار شخصیت‌های مذهبی و محبوب شكل گرفته اند و معمولا شامل حرم، ‌مساجد، مدارس، كتاب خانه ها، كاروان سراها، آب انبارها، خانقاه ها و فضاهایی از این قبیل می شوند. گسترش چنین مجموعه هایی، با گسترش مذهب، اعتبار و احترام صاحب مدفن و ارزش هنری و معماری بناهای ساخته شده ارتباط مستقیمی دارد. برخی از مجموعه های آرامگاهی مانند آستان قدس رضوی، در شكل گیری و پیدایش شهرها، نقش اساسی و مهمی ایفا كرده اند و به مركز فعالیت های   مختلف مذهبی، سیاسی، اقتصادی و غیره تبدیل شده اند.  -1-1-3پيشينه تاريخي این نام بسیار کهن است و در اصل به معنی خاور (شرق) زمین است.استان پهناور خراسان با ساختار گوناگون و كهن  زمين شناسي ، اقليم متنوع و جاذب ، موقعيت ويژه جغرافيايي ، بي گمان از قديمي ترين دوران حيات بشري ، بستر فعاليتهاي بشري ، بستر فعاليتهاي معيشتي ، بازرگاني و نظامي عمده بوده است ، به دليل همين موقعيت خاص ، كهن ترين ، معروفترين و طو لاني ترين راه ارتباطي بين شرق و غرب يعني (( جاده تاريخي ابريشم )) از خراسان شرق را به غرب مرتبط مي سازد   .  تنوع جغرافيايي سرزمين خراسان با وجود آب و هواي كويري و گرم در بخش جنوبي و معتدل كوهستاني در شمال استان و به طور پراكنده در مركز ، با ارتفاعات قابل توجهي نظير بينالود ، هزار مسجد ، كپه داغ ، قهستان و… زمينه اي مناسب براي استقرار بشر از قديمي ترين ايام و جذب اقوام وطوايف متعدد در دورانهاي مختلف بوده است .، سرزميني كه نواحي مختلف آن عرصه رويش انواع نباتات مناطق سردسيري و گرمسيري از قبيل گندم ، برنج، بادام ، سيب ، انگور ، پسته ، خرما ،و… است                                                 . قديمي ترين آثار حيات انساني در ايران ، شامل تعدادي ادوات و دست افزارهاي سنگي . با قدمت تخميني 800 هزار سال قبل ، متعلق به دوران پارينه سنگي قديم ، از بستر رودخانه كشف رود مشهد بدست آمده است . در حالي كه قديمي ترين مكانهاي استقرار انسان ، حداكثر با قدمت 100 هزار سال در نواحي ديگر ايران نظير آذربايجان ، لرستان و … شناسايي شده اند.                                                           ولي در حقيقت مهمترين مقطع تاريخ خراسان در سرآغاز دوران تاريخي ايران با ورود اقوام ((آريايي)) به فلات ايران پيوند مي خورد . در اين واقعه كه در اغاز هزاره اول ق.م اتفاق افتاد ، آريايي ها تازه وارداز طريق خراسان به سمت شرق ايران پيش رفتند و بخش اعظم آنها آنچنان كه از توصيفات (( اوستا )) برمي آيد ، در خراسان و سيستان مستقر شدند و شايد به همين دليل است كه عمده حوادث آغاز تاريخ ايرانيان كه در دو منبع (( اوستا)) و (( شاهنامه فردوسي )) ذكر شده است در مشرق ايران و در واقع در خراسان بزرگ رخ مي دهد     .  -2-3جغرافياي طبيعي خراسان                                                                     -1-2-3موقعیت                            استان وسيع خراسان در شمال شرقي كشور بين 55 درجه و 17 دقيقه تا 61 درجه و 15 دقيقه طول شرقي و 30 درجه و 24 دقيقه تا 38 درجه و 17 دقيقه عرض جغرافيايي نيمكره شمالي قرار گرفته و از شمال و شمال شرق به جمهوري تركمنستان با مرز مشترك حدود 751 كيلومتر ، از شرق به جمهوري اسلامي افغانستان با مرز مشترك حدود 619 كيلومتر ، از غرب به استانهاي گلستان ، سمنان و اصفهان و از جنوب به استانهاي سيستنان و بلوچستان ، كرمان و يزد محدود است . طول استان به خط مستقيم 750 كيلومتر و عرض متوسط آن حدود 420 كيلومتر است . خراسان بيش از 19% از خاك كشور رادر بر گرفته و مساحتي معادل 303513 كيلومتر مربع دارد.   -2-2-3پستي وبلنديها                                          استان پهناور خراسان به سبب وسعت زياد ، از نظر شرايط طبيعي بسيار متنوع و هر يك از نواحي مختلف آن داراي ويژگيهاي خاصي است                                              .بلندترين نقطه آن قله بينالود ، 3211متر و كم ارتفاع ترين نقطه آن در شمال سرخس،300متر از سطح دريا ارتفاع دارد                                .كوههاي خراسان دنباله ارتفاعات البرز به سمت مشرق است كه به صورت قوسهاي موازي از شاه كوه آغاز شده و در جهت شمال غربي به سوي جنوب شرقي تا ارتفاعات هندوكش افغانستان امتداد مي يابد . در ميان اين رشته كوههاي موازي ، دره ها و دشتهاي وسيعي وجود دارد كه گاه پهناي آن به حدود 200 كيلومتر مي رسد . امتداد اين رشته كوهها در برخي نواحي با برخورد به دره يا جلگه گسسته مي شود . آنچه در اين منطقه حائز اهميت است ، وجود دشتهاي حاصلخيز و آبادي چون :  شيروان ، قوچان ، چناران و مشهد است كه در پهنه دشت سر سبزي بين دو رشته ارتفاعات موازي كپه داغ و هزار مسجد در شمال و آلاداغ و بينالود در جنوب به وجود آمده است.       -3-3آب و هوای استان خراسان     سه عامل اقلیمی عرض جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا و دوری یا نزدیکی به دریا به وجود آورنده عناصر اقلیمی یعنی تابش آفتاب، دمای رطوبت هوا، بارندگی و باد هستند. ترکیب زمانی این عناصر است که حوزه‌های اقلیمی را به وجود می‌آورند.قسمت‌های مختلف استان خراسان در هر یک از عوامل اقلیمی با هم تفاوت‌هایی دارند. همانطور که اشاره شد عرض جغرافیای استان بین 30 درجه و 21 دقیقه تا 38 درجه و 17 دقیقه است یعنی جنوبی‌ترین و شمالی‌ترین نقطه استان حدود 8 درجه تفاوت عرضی جغرافیایی دارند. در قسمت‌های شمالی، شمال شرقی و مرکزی استان کوهستان‌های مرتفعی تا ارتفاع حدود 3000 متر وجود دارد که دره‌ها و دشت‌های پهناوری با ارتفاع 1000 متر را احاطه کرده‌اند. قسمت‌های شمال غربی استان فاصله تقریباً اندکی با دریای خزر دارند و از نسیم‌های مرطوب این دریا بهره می‌گیرند در صورتی که قسمت‌های جنوبی و به خصوص غربی استان در حاشیه دشت کویر لوت قرار گرفته‌اند، که با حوزه‌های آبی فاصله بسیار زیادی دارند.