[*] اين نوشتار، از مقاله دكتر عبدالهادي الفضلي اقتباس و با ملاحظاتي برگردان شده است. مقاله مذكور با عنوان «من معالم الحج والزيارة الجحفه» و در شماره شانزدهم مجله الموسم در هلند چاپ شده است.جحفه به دليل سابقه مهمّ تاريخي اش، و به جهت موقعيّتش كه در راه حرمين و مسير هجرت پيامبر اكرم ـ ص ـ قرار گرفته و بالاخره بدان جهت كه ميقات حاجيان است از اهميت خاصي برخوردار مي باشد.جحفه در روزگاران قديم، مَهْيَعَه1 خوانده مي شد. خليل بن احمد فراهيدي در كتاب «العين» و ذيل ماده «هَيَعَ»، مَهْيَع را مسير فراخ و سرزمين وسيع مي داند و آن منطقه را بدان علت كه از آغاز غدير خم تا ساحل درياي سرخ وسيع است مهيعه خوانده اند. سپس جحفه ناميده شد; چون سيل جحاف آن وادي را از بين برد.زبيدي در تاج العروس مي نويسد:2 عماليق،3 بنوعبيل4 را از مدينه بيرون راندند، آنان به مهيعه آمدند و سيل نابودشان كرد.عايشه در روايتي از پيامبر ـ ص ـ نام قديم و جديد منطقه را بدين شرح نقل مي كند كه: پيامبر هنگامي به مدينه درآمد كه وبا در آنجا رواج داشت. رسول خدا ـ ص ـ دعا كرد: «اللّهمّ انقل وباء المدينة الي مهيعة».و در روايتي ديگر كه در صحيح بخاري آمده، پيامبر فرمود: «الّلهمّ حبّب الينا المدينة كحبّنا مكة او أشدّ و صحّحها و انقل حماها الي الجحفة».5همينطور ابو ايوب خزاز از امام صادق ـ ع ـ روايت كرده: «و وَقّت لأهل المغرب الجحفة، و هي عندنا مكتوبة مهيعة».6جحفه در كتب جغرافيدانان مسلمانهمداني مي نويسد: از جحفه تا ابواء بيست و سه ميل است.7 بكري موقعيت جحفه را سه ميلي غدير خم مي داند.8 ادريسي جغرافيدان مغربي، جحفه را در اقليم روم9 و در ساحل شرقي دريا و در بيست و شش ميلي ابواء دانسته است.10اصطخري مي نويسد: «ودّان» بريك منزلي جحفه باشد و از آنجا تا ابواء كي بر غربي راه حج باشد شش ميل بود».11مقدسي كه جحفه را در پنج مرحله اي مكه و شش مرحله اي مدينه نام برده12 آورده است: «جحفه، شهري است آباد كه فرزندان جعفر در آن هستند و دژي با دو در دارد و چند چاه در آن است و در دو ميلي آن يك چشمه و بركه بزرگِ آب هست».13ابن خردادبه، جحفه را از ناحيه تهامه، داراي چاه هاي آب و در بيست و هفت ميلي ابواء مي داند.14 يا قوت حموي فاصله منطقه جحفه تا غدير خم را دو ميل ثبت كرده است.15 امروز فاصله مكه تا جحفه 189 كيلومتر است. يعني از مكه تا فرودگاه رابغ 180 كيلومتر و از آنجا تا جحفه 9 كيلومتر و مسير آن بدين صورت است.