اين نوع ماليات را افرادي كه اصطلاحا به آنها كسبه، اصناف، پيشه وران، صنعت گران گفته مي شود و يا ساير افرادي كه به صورت شخص حقيقي بابت درآمد حاصل از اشتغال به مشاغل آزاد و بطور انفرادي يا با مشاركت مدني پرداخت مي نمايند تشكيل مي دهند. كسبه، بازرگانان، صاحبان بيمارستانها، دفاتر اسناد رسمي و پزشكان و دندانپزشكان ، وكلا و كليه مشاغلي كه در ماده 96 قانون مالياتهاي مستقيم مصوب 3/12/66 و اصلاحيه مصوب 27/11/1380 ذكر شده اند مشمول فصل ماليات بر درآمد مشاغل هستند. رسيدگي و نحوه تعيين درآمد مشمول ماليات مشاغل نحوه تعيين درآمد مشمول ماليات  الف – با قبولي دفاتر و يا قبولي درآمد مشمول ماليات مندرج در اظهارنامه . (ساير درآمدها + فروش كالا و خدمات) = (استهلاك + هزينه ها) - درآمد مشمول مالياتب – از طريق علي الرأس در صورت عدم رعايت موارد زير ، درآمد صاحبان مشاغل به صورت علي رأس تشخيص خواهد شد. ب-1- درصورتي كه تا موعد مقرر ترازنامه و حساب سود و زيان و يا حساب درآمد و هزينه و حساب سود و زيان، حسب مورد تسليم نشده باشد. ب – 2- درصورتي كه مؤدي به درخواست كتبي اداره امور مالياتي مربوط از ارائه دفاتر و يا مدارك حساب در محل كار خود خودداري نمايد.ب – 3- درصورتي كه دفاتر و اسناد و مدارك ابرازي براي محاسبه درآمد مشمول ماليات به نظر اداره امور مالياتي غيرقابل رسيدگي تشخيص شود و يا به علت عدم رعايت موازين قانوني و آئين نامه مربوط مورد قبول واقع شود. تكليف مؤديان  صاحبان مشاغي كه مكلفند اسناد و مدارك مثبته براي تشخيص درآمد مشمول ماليات خود را نگاهداري كنند به سه گروه به شرح ذيل تقسيم مي شوند. الف – صاحبان مشاغلي كه مكلف به ثبت فعاليتهاي شغلي خود در دفاتر روزنامه و كل موضوع قانون تجارت هستند، مانند بازرگانان ، صاحبان موسسات حسابرسي، حسابداري، مهندسي، تبليغاتي و بازاريابي و حمل و نقل موتوري ... و صاحبان كارخانه ها و واحدهاي توليدي، بيمارستانها، متلها و هتلها ، مراكز آموزشي و... و بانكداران و عمده فروشيها و... (ماده 96ق.م.م) ب – صاحبان مشاغلي كه مكلف به ثبت فعاليتهاي شغلي خود در دفاتر درآمد و هزينه مي باشند مانند : صاحبان كارگاههاي صنعتي، مشاغل ساختماني، مراكز فرهنگي، سينماها، مشاغل فيلمبرداري، مهمان سراها، دفاتر اسناد رسمي، آزمايشگاهها، نمايشگاههاي اتومبيل ، تعميرگاه هاي مجاز و... سازندگان و فروشندگان طلا و جواهر و عاملان فروش و فروشنده آهن آلات و دلالان و حق العمل كاران و.. (ماده 96 ق.م.م) ج –صاحبان مشاغلي كه مشمول مقررات بندهاي (الف) و (ب) فوق نيستند و مكلفند صورت خلاصه وضعيت درآمد و هزينه خود را طبق نمونه هاي تعيين شده از طرف سازمان امور مالياتي نگاهداري كنند.