چرا شيعه را جعفري مي نامند؟علي حاجي محمديبا كمي دقت و تامل در زندگاني امامان از جمله امام جعفر صادق عليه السلام، روشن مي شود كه ملقب شدن مذهب شيعه به جعفري بي جهت نبوده است. ليكن از آنجا كه در اين مختصر امكان بررسي تمامي ابعاد زندگاني آن حضرت ميسر نيست لذا تنها به ذكر موارد كوتاهي بسنده مي كنيم.باتوجه به تاريخ زندگاني امامان عليهم السلام پي مي بريم كه هيچ يك از ايشان در اظهار و آشكار ساختن آنچه پيامبرصلي الله عليه وآله وسلم نزد آنان به امانت نهاده بود، به اندازه امام صادق عليه السلام فرصت و موقعيت مناسب پيدا نكردند. به عبارت ديگر، آن موقعيتي كه حضرت در اشاعه فرهنگ مذهب در بعد وسيع آن پيدا كرد، امامان ديگر بدست نياوردند. جمع شدن چند امر، زمينه را مساعد كرد تا امام ششم بتواند معارف را به صورت عيني و ملموس براي مردم جلوه گر ساخته و دانشهاي موروث از رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم را منتشر سازند از جمله:1-دوران طولاني سي ساله امامت و زعامت آن حضرت فرصت و موقعيتي فراهم كرد كه براي ساير امامان پيش نيامد.2-دوران امام صادق عليه السلام، عصر شكوفايي دانش، فقه، كلام، مناظره و حديث بود و هم در روزگار آن حضرت بدعت ها، نوآوري ها، گمراهي ها، نظرات و مذهب ها نيز رواج داشت و اين فرصتي بود كه امام عالم و آگاه توانست طي آن، علم و دانش خود را آشكار نموده و ريشه گمراهي ها و مذهب هاي پوچ و باطل را خشك كند و آراء و نظرات برخاسته از هواهاي نفساني را از بين ببرد و حق را آشكار و حقيقت را منتشر نمايد.3-در زمان امامت آن حضرت، بني هاشم در يك آسايش و رفاه نسبي بسر مي بردند كه در دوران ديگر امامان از اين آسايش چندان خبري نبود.البته اين ها چند عامل از عواملي بود كه سبب شدند علوم و دانش هاي امام صادق عليه السلام منتشر شود، اما اين عوامل و فرصت ها براي امامان ديگر فراهم نشد و وجود كتب حديث، فقه، اخلاق، مناظرات و غير اين ها از كتاب هاي معارف و علوم كه مملو از بيانات آن امام است، شاهد صدق اين مطلب است.بر اين اساس مذهب اماميه به اين علت به نام امام صادق عليه السلام جعفري ناميده شده كه آن همه علوم از او منتشر گشته و آن همه حديث از آن حضرت فرا گرفته شده است. از اين گذشته اصولا انتساب شيعه اماميه به آن حضرت در عصر خود آن امام صورت گرفته است. بر طبق حديث منقول از آن حضرت در جلد دوم اصول كافي، ايشان در ضمن وصيت هايشان به اصحاب فرموده اند:«هركدام از شما كه تقوي و پرهيزكاري پيشه كنيد و متدين، راستگو، امين، درستكار، خوش اخلاق و نيكورفتار باشيد، مردم مي گويند او جعفري است و من خوشحال مي شوم و اگر چنين نباشد ننگ و عارتان متوجه من مي شود و مردم مي گويند اين گونه است تربيت جعفر.»از جمله شواهد ديگر كه شيعه اماميه در عصر خود امام «جعفري» ناميده شده، حكايتي است كه در جلد 47 بحارالانوار در شرح حال امام آمده است كه: قاضي اي بود به نام شريك، روزي محمدبن مسلم (كه از شاگردان و اصحاب معروف و مشهور امام بوده) و ابوكربيه ازدي، باهم براي اداي شهادتي نزد آن قاضي حاضر شدند. قاضي اندكي در چهره آنان دقيق شده و گفت: جعفريان، فاطميان.بايد توجه داشت كه هيچ كمالي به سودمندي و پايداري علم نمي رسد، مثلا عبادت و بندگي، شجاعت و كرم هرچند خصائل برجسته اي هستند اما در عين حال اثر موقت دارند و پس از مرگ انسان تنها نام نيكو براي دارنده آن باقي مي گذارند ليكن علم و دانش مادامي كه آن دانش باقي است نفع و سود آن براي شخص دانا نيز پايدار و باقي است و با اذعان به اين كه علم امام صادق عليه السلام همانند علم پيامبر و هر امام معصوم، الهامي و لدني بوده يعني از راه تعلم و يادگيري نبوده است، خوب است كه به موارد كوتاهي از علوم منتشرشده از زبان مبارك آن امام همام اشاره كنيم.اگر بخواهيم از كثرت دانش و علم آن امام آگاهي يابيم، كافي است بدانيم كه شاگردان شناخته شده آن حضرت 4000نفر، بلكه بيشتر بوده اند.از جمله علومي كه آن حضرت بيان فرموده اند مي توان به علم فقه و فقاهت، تفسير، جغرافيا و هيأت، فيزيك و شيمي، عرفان، فلسفه و علم طب اشاره كرد.در اصول كافي در حديثي آمده است كه امام صادق عليه السلام فرمودند: به خدا سوگند من دانش قرآن را از اول تا آخر مي دانم و تمام مطالب اين كتاب گويا در ميان مشت من است و در آن خبر آسمان، خبر زمين، خبر گذشته و خبر آينده وجود دارد و با اشاره به آيه 89 سوره نحل مي فرمايد كه خداي عزوجل گويد: «فيه تبيان كل شيء» و در جاي ديگر، امام انگشتان دستش را گشوده و بر سينه اش نهاده و فرموده است: «به خدا قسم، همه دانش هاي قرآن در اين سينه من است.»از آن زمان تاكنون كه قريب 14 قرن مي گذرد تاكنون هيچ دانشمند و اديبي نتوانسته است زيباتر و جامع تر از اين ادب را تعريف كند.نوشته اند كه دركلاس درس امام صادق عليه السلام اين بيت نقش بسته بوده است كه«ليس اليتيم قدمات والدهان اليتيم يتيم العلم و الادب»يعني يتيم آن نيست كه پدرش مرده باشد بلكه آن است كه از علم و ادب بي بهره است.امام صادق عليه السلام فرهنگ مذهبي را كه چهار ركن آن «مذهب، ادب، علم و عرفان» بود براي بقا و تقويت مذهب شيعه مفيدتر و مؤثرتر از بناهاي بزرگ براي همان مذهب مي دانستند.آن حضرت براي مذهب شيعه بنايي چون «سن پير» نساخت اما فرهنگ مذهبي كه آن حضرت بوجود آورد بيش از «سن پير» دوام پيدا كرد. يك بناي مذهبي را مي توان ويران كرد همان طور كه كليساي سن پير ويران شد ولي كسي نتوانسته فرهنگ مذهب جعفري را از بين ببرد.اگر امام صادق عليه السلام هم ساختماني با عظمت براي مذهب شيعه مي ساخت ممكن بود كه شخص ديگري پيدا شود و به علت مخالفت با آن مذهب، آن بناي بزرگ را ويران نمايد و چيزي از آن باقي نماند اما فرهنگي كه امام عليه السلام آباد و محكم كرد ويران شدني نيست.اگر امام صادق عليه السلام براي توسعه ادب و علم و تشويق ادبا و علما قدم برنمي داشت، در نيمه دوم قرن دوم هجري و در سراسر قرن سوم و آنگاه در تمام قرن چهارم آن نهضت بزرگ ادبي و علمي كه در كشورهاي عرب بوجود آمد ايجاد نمي شد.از ديگر علومي كه امام صادق براي شاگردان خود بيان فرموده اند علم «فيزيك» است. روزي در كلاس درس امام باقر عليه السلام در خصوص گفتار ارسطو مبني بر عناصر موجود در جهان بحث پيش آمد و گفته شد كه عناصر موجود در فضا عبارتند از: خاك، آب، باد و آتش، در همان كلاس و در حالي كه امام صادق عليه السلام بيش از 12 بهار از عمر پربركتش نگذشته بود فرمودند: «در خاك عناصر متعدد وجود دارد و هريك از فلزات كه در خاك مي باشد خود يك عنصر جداگانه به شمار مي رود.»گفتني است كه از زمان ارسطو تا زمان امام عليه السلام قريب هزار سال گذشته بود و در آن مدت طولاني عناصر اربعه ارسطو به عنوان يكي از اركان علم الاشياء محسوب مي شد و مخالفتي با آن نشده بود.بعدها امام صادق عليه السلام در كلاس درس خود براي دانش جويان فرمود كه باد نيز يك عنصر نيست و در هوا عناصر متعدد وجود دارد و بدين ترتيب امام عليه السلام هزار و يك صد سال قبل از قرن هيجدهم ميلادي اروپا كه اجزاي هوا را تجزيه كردند و فهميدند كه باد يا هوا تنها يك عنصر نيست اين موضوع را بيان فرمودند.اگر در مورد خاك بعد از تفكر و تعقل مي پذيرفتند كه يك عنصر نيست و چند عنصر است در مورد باد كسي از لحاظ اين كه يك عنصر مي باشد ترديد نداشت.برجسته ترين دانشمندان فيزيك جهان نيز نمي دانستند كه باد يك عنصر بسيط نيست حتي در قرن هجدهم ميلادي كه يكي از قرون درخشنده علم بود تا زمان «لاوازيه» دانشمند فرانسوي، عده اي از علما باد يا هوا را يك عنصر بسيط مي دانستند و فكر نمي كردند كه مخلوطي از چند عنصر است و بعد از اينكه «لاوازيه»، «اكسيژن» را از ساير گازهايي كه در هوا هست جدا كرد و نشان داد كه اكسيژن در تنفس و سوختن، چه اثر بزرگي دارد، جمهور علما قبول كردند كه هوا بسيط نيست بلكه متشكل از چند گاز است، اما امام صادق عليه السلام يك هزار و يك صد سال قبل اين موضوع را بيان فرمودند.حتي امام صادق عليه السلام در همان زمان فرمودند كه در «هوا» چند جزء وجود دارد كه تمام آنها براي تنفس ضروري است ولي دانشمندان اروپايي در قرن نوزدهم ميلادي به اين موضوع پي بردند.همچنين فرمودند آن چه در هوا كمك به سوزاندن اجسام مي كند اگر از هوا جدا شود و به طور خالص به دست بيايد طوري از لحاظ سوزانيدن اجسام مؤثر است كه با آن مي توان حديد «آهن» را سوزانيد و بدين ترتيب هزار سال قبل از پريتسلي و پيش از لاوازيه، امام صادق عليه السلام وجود اكسيژن در هوا را اعلام فرمودند. پريتسلي با اين كه اكسيژن را كشف كرد نتوانست بفهمد كه آهن را مي سوزاند، لاوازيه با اين كه قسمت هايي از خواص اكسيژن را با آزمايش استنباط كرد نتوانست بفهمد كه آن گاز، سوزاننده آهن است ولي امام عليه السلام هزار سال قبل اين موضوع را اعلام فرمودند.در خصوص عرفان نيز امام صادق عليه السلام سرآمد بود به طوري كه مي توان گفت آن حضرت از بزرگترين عرفاي جهان اسلام بود و در محضر درس عرفان حضرتش امكان حضور دانشجويان مسلمان و غيرمسلمان حتي صابئيان نيز فراهم بود و از محضر درسش استفاده مي كردند.