حافظ ومعشوقه خواهياين لطايف كز لب لعل تو من گفتم كه گفت؟ وين تطاول كز سر زلف تو من ديدم كه ديد؟بيش از پنجصد بيت از ديوان حافظ به شوخي با معشوق مربوط است، و در آن حسن و نكويي دلدار، بي مهري و سنگ دليش، به كمين نشستنش براي دلبري، عاشق كشي، زود رنجي ، نازك دلي و حاضر جوابيش به شيوه اي گاه نرم و لطيف و گاه همراه با گله و شكايت و انتقاد آميز، و در هر دو حال سراسر شوخ طبعي و بذله گويي توصيف شده است. در اين نوشتار مروری خواهيم داشت بر نمونه هايي از اين توصيف ها در ديوان حافظ حسن و نكویی،معشوق حافظ زيباروييست مظهر حسن ونكويي و جمال بي مثالش آميخته به كمال .خورشيد در برابر حسنش از شرم روي به ديوار كرده سر به زير مي افكند و ماه رخسارش خورشيد را سر افكنده مي كند:فروغ ماه مي ديدم ز بام قصر او روشن كه رو از شرم آن خورشيد در ديوار مي آورداو، كه لب شيرينش نبات مصر را از رونق مي اندازد ، تاج سر همه خوبان است و بايد همه دلبران باجش دهند و خراجش پردازند :تويي كه بر سر خوبان كشوري چون تاج سزد اگر همه دلبران دهندت باجدو چشم شوخ تو بر هم زده ختا و حبش