بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العالمين باری الخلائق اجمعين و الصلوه و السلام علی عبد الله و رسوله و حبيبه و صفيه و حافظ سره و مبلغ رسالاته سيدنا و نبينا ومولانا ابی القاسم محمد و اله الطيبين الطاهرين المعصومين اعوذ بالله من‏ الشيطان الرجيم : « خذ العفو و امر بالعرف و اعرض عن الجاهلين ». ( 1 ) قبلا عرض‏ كرديم كه پاره ای از افعال انسانی " اخلاقی " ناميده می‏شود در مقابل‏ افعال عادی و طبيعی اين سوال پيش می‏آيد كه اخلاق و معنی اخلاقی بودن يك‏ فعل چيست ؟ چگونه است كه يك كار انسان ، اخلاقی ناميده می‏شود ؟ و عرض‏ كرديم كه اگر چه ابتدا به نظر می‏رسد كه اين سوال ، سوال خيلی ساده ای‏ است و جواب آسانی دارد ، ولی وقتی كه عميقا وارد اين مطلب می‏شويم‏ می‏بينيم جواب اين سوال كه راز اخلاقی بودن چيست ، به اين سادگيها نيست‏ ، بلكه از مشكل ترين مسائل فكری و پيچيده ترين مسائل فلسفی بشر است و از چند هزار سال پيش تا امروز هنوز فلاسفه جهان توافق نظری روی آن پيدا نكرده اند ما به جای اينكه اول ملاكهای اخلاقی بودن را در مكتبهای اخلاقی‏ بيان بكنيم و مثلا بگوئيم افلاطون درباره ملاك اخلاقی بودن چه گفته است ، ارسطو چه گفته است ، اپيكور چه گفته است ، غزالی چه گفته است ، در دنيای جديد ، فلاسفه اروپا هر كدام چه گفته اند ، به جای اينها اول موارد ساده بسيار روشنش را ذكر می‏كنيم بعد به تفسير می‏پردازيم ، زيرا قبل از آنكه موارد فعل اخلاقی روشن بشود ، تفسير كردن چندان صواب نيست قبلا از موارد مسلم فعل اخلاقی ، مثالهايی از " ايثار " يعنی غير را بر خود مقدم‏ داشتن ، زحمت خود و آسايش ديگران را طلبيدن ، در قالب تاريخچه هايی از خارج و داخل دنيای اسلام ، و مثالهايی هم از يك مورد ديگر اخلاقيات يعنی‏ همدردی با دردمندان ذكر كرديم اكنون باز می‏خواهيم به مثالهای ديگری در اين مورد بپردازيم همه برای اين است كه می‏خواهيم موضوع كاملا روشن بشود و قبل از ذكر مثالها ، برای اينكه شما به اهميت اين موضوع پی ببريد لازم‏ است مطلبی را عرض كنم .ارزش كار اخلاقی كارهايی كه ما به آنها می‏گوئيم كار اخلاقی ، می‏بينيم فرقشان با كار عادی‏ اين است كه قابل ستايش و آفرين و تحسين اند به عبارت ديگر بشر برای‏ اين گونه كارها ارزش قائل است تفاوت كار اخلاقی با كارطبيعی در اين است كه كار اخلاقی در وجدان هر بشری دارای ارزش است يعنی‏ يك كار ارزشمند و گرانبها است و بشر برای خود اين كار ، قيمت قائل‏ است آن قيمتی هم كه برايش قائل است نه از نوع قيمت و ارزشی است كه‏ برای كار يك كارگر قائل است كه ارزش مادی به اصطلاح ايجاد می‏كند و استحقاق مبلغی پول يا كالا در مقابل كار خودش پيدا می‏كند ، بلكه يك نوع‏ ارزش ما فوق اين ارزشهاست كه با پول و كالای مادی قابل تقويم نيست آن‏ سربازی كه جان خودش را فدای ديگران می‏كند ، كارش كار با ارزشی است ولی‏ ارزش آن از نوع ارزشهای مادی نيست كه مثلا بگوئيم فلان عمله كارش ساعتی‏ بيست و پنج تومان ارزش دارد ، معمار هشتاد تومان ، مهندس صد و پنجاه‏ تومان ، آن ديگری پانصد تومان ، و خيلی بالا باشد ، مثلا می‏گويند فلان كس‏ آمد چاه نفت را خاموش كرد و برای هر ساعت كارش پنج هزار تومان ارزش‏ قائل بودند ، بالاخره قابل تقويم به ارزشهای مادی است . كارهای اخلاقی ، در ذهن و وجدان بشر دارای ارزش و قيمت است ، گرانبها است ولی نوع ارزشش با ارزشهای مادی مقياس را هر اندازه بالا بگيرد متفاوت است آن يك ارزش ديگری است ، ارزشی است مافوق ارزشهای مادی‏ قضايايی كه از علی عليه السلام نقل كرديم ، قابل اين نيست كه بگوئيم اين‏ كار علی را حساب بكنيد ببينيد چند ميليون تومان يا چند ميليارد دلار قيمت دارد اين با تومان و دلار قابل تقويم نيست البته ارزش و قيمت‏ دارد ولی نوع ارزشش اساسا با اين ارزشها متفاوت است .